21. mars 2026
Góð áminning um sanngirni
Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB, Magnús Þór Jónsson, formaður KÍ og Helga Rósa Másdóttir, formaður Fíh.
Eftir Sonju Ýri Þorbergsdóttur, Magnús Má Jónsson og Helgu Rósu Másdóttur
Í sömu viku og fjármálaráðherra lagði fram frumvarp á Alþingi sem á að gera slökum stjórnendum auðveldara að reka ríkisstarfsmenn gaf héraðssaksóknari út 60 ákærur fyrir ofbeldisbrot eða hótanir gegn opinberum starfsmönnum. Mörg brotanna varða ofbeldi í garð lögreglumanna, fangavarða og heilbrigðisstarfsfólks sem hafa t.d. verið kýld, slegin, sparkað í þau eða hrækt á þau. Þarna er einnig að finna mál eins og sprengjuhótun á bráðamóttökunni og hótanir í garð fjölskyldu lögreglumanns.
Opinber þjónusta stendur og fellur með fólkinu sem sinnir henni. Álagið á starfsfólk hefur stóraukist, víða er undirmönnun viðvarandi og sífellt erfiðara er að halda úti þeirri grundvallarþjónustu sem samfélagið treystir á. Frá Landspítala berast reglulega neyðarköll þar sem starfsfólk lýsir ástandi líkt og í stríði, öll rými séu yfirfull og ekki takist að tryggja öryggi sjúklinga og starfsfólks. Lögreglumenn og fangaverðir hafa ítrekað vakið athygli á auknu ofbeldi í starfi. Kennarar eru í dag ekki aðeins kennarar heldur líka ráðgjafar, tengiliðar og lausnaraðilar í flóknum aðstæðum en á sama tíma er ofbeldi og áreiti í starfi þeirra og utan vinnustaðar raunverulegt vandamál.
Þetta eru störf sem krefjast fagmennsku, ábyrgðar og mikillar seiglu. En starfsfólkið bendir á að þau séu ekki vélmenni. Þau eru manneskjur sem vinna við erfiðar aðstæður og geta gert mistök. Þegar mistök verða - eins og óhjákvæmilega gerist þar sem fólk vinnur undir álagi - þarf að bregðast við af sanngirni og fagmennsku. Leiðbeina, styðja og læra af reynslunni. Áminningarskyldan hefur gegnt því hlutverki að vera einn liður í því ferli. Hún er ekki hindrun, heldur öryggisventill sem tryggir að brugðist sé rétt við áður en gripið er til alvarlegri aðgerða.
Það er því erfitt að sjá hvernig afnám hennar á að styrkja opinbera þjónustu. Þvert á móti blasir við að slík breyting gæti grafið undan trausti, aukið óöryggi og gert opinber störf síður aðlaðandi – á sama tíma og við glímum nú þegar við skort á starfsfólki.
Stjórnvöld ættu að staldra við. Í stað þess að senda ríkisstarfsmönnum þau skilaboð að það þurfi að vera auðveldara að reka þau þarf að takast á við raunverulegar áskoranir: bæta starfsaðstæður, draga úr álagi og gera opinber störf eftirsóknarverð. Það er lykillinn að sterkri og traustri opinberri þjónustu og þar með betra og öruggara samfélagi.
Við gerum þá kröfu að frumvarpið verði dregið til baka. Jafnframt teljum við tímabært að horfa til þess hvernig megi styrkja ráðningarvernd launafólks á almennum vinnumarkaði og draga úr valdaójafnvægi milli launafólks og stjórnenda þannig að Ísland nálgist þau réttindi sem tíðkast á hinum Norðurlöndunum.
Að lokum hvetjum við fólk til að kynna sér málið betur á góðáminning.is en þar má sjá viðbrögð ríkisstarfsmanna við aðför ríkisstjórnarinnar að réttindum þeirra.
Helga Rósa Másdóttir er formaður Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga, Magnús Þór Jónsson er formaður Kennarasambands Íslands og Sonja Ýr Þorbergsdóttir er formaður BSRB.
Höfundar eru formenn BSRB, KÍ og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga.