Málþing Sameykis: „Erum að eiga við streitufaraldur sem er einstaklingsbundinn í eðli sínu“

Jens Näsström, sálfræðingur og stofnandi Ambition Profile, hélt fyrirlestur á málþingi Sameykis í dag þar sem hann fjallaði um það sem hann kallaði „Nordic blindspot“ (utan sjónsviðs) á vinnumarkaði í umræðu um streitu og kulnun. Í erindinu benti hann á að hefðbundin nálgun á streitu á vinnustöðum þar sem áhersla er lögð á „rauð flögg“, veikindamynstur og skimunarlista nái ekki utan um rót vandans.

„Við erum með streitufaraldur sem er einstaklingsbundinn í eðli sínu. Kulnun í starfi er ekki endilega vegna vinnustaðarins heldur persónuleika starfsfólksins. Kulnun er vandamál sem verður ekki leyst með því einu að horfa á skipulagslegar breytur á vinnustaðnum,“ sagði Jens.


„Kulnun í starfi er ekki endilega vegna vinnustaðarins heldur persónuleika starfsfólksins.“

Kulnun er ekki aðeins afleiðing mikillar vinna
Samkvæmt skilgreiningu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) er kulnun talin afleiðing langvarandi streitu á vinnustað. Jens vék að rannsóknum sem sýna að myndin er töluvert flóknari en svo og er oft á tíðum alveg hulin vegna samfélagsgerðarinnar, því umhverfi sem við lifum og hrærumst í. „Hugmyndin um að vinnan sé eini eða meginorsök streitu stenst ekki þegar við skoðum gögnin nánar,“ sagði hann.

Hann vísaði meðal annars í rannsóknir sem sýna að persónuleikaþættir, sérstaklega stress (neuroticism), skýri stóran hluta einkenna kulnunar hjá fólki. Þá benti hann á að óheilbrigð fullkomnunarárátta (maladaptive perfectionism) sé enn sterkari þáttur sem leiðir til kulnunar en hefðbundnir persónuleikaþættir. Jens sagði að fullkmnunarárátta væri t.d. hægt að vinna með hjá fólki ef það væri opið fyrir en því miður væri það sjaldnast svo. Hann bætti því við að fólk með fullkomnunar áráttu á oft við það að stríða að þarfnast viðurkenningar og er haldið þrá til að standa sig hvar sem það er statt í lífinu, vera árangurmiðað fram úr hófi.

„Það er ekki metnaðurinn sjálfur sem er vandamálið, heldur stöðug athygli á eigin ófullkomleika, þessi kvíði sem tengist því að sýna ofur árangur og byggja sjálfsmynd sína á því,“ útskýrði Jens.

Fullkomnunarárátta og sjálfsvirðing tengd frammistöðu
Þá ræddi Jens um samspil fullkomnunaráráttu og frammistöðutengdrar sjálfsvirðingar hjá fólki. Fólki sem gerir stöðugt kröfur um fullkomnun í sínu lífi hvar sem niður ber, og meta eigið virði út frá árangri. Slíkir þættir í persónuleika fólks sýnir að séu í meiri hættu á langvarandi kulnun og bakslagi heldur en álagi sem fylgir starfi.

„Varðandi þennan huliðshjálm á streitu, kulnun eða sem við köllum „Burnout“ vil ég ekki líta á sem galla, ég vil heldur líta á þetta fyrirbæri sem metnað hjá fólki. Við verðum samt að gera okkur grein fyrir úr hvaða jarðvegi sá metnaður er sprottinn og þar hafa rannsókni mínar á fóli sem farið hefur í kulnun sýnt. Þegar gildin snúast um að standa sig allan sólarhringinn, alla daga vikunnar, þá verður það ósjálfbært. Áhrif samfélagsmiðla og sífelld og stöðug áhrif samanburðar, sem er orðin hluti menningar okkar frændþjóða, ýtir undir fullkomnunaráráttu og streitu. Og hvers vegna getum viði ekki bara tjillað, skilið metnaðinn eftir einhversstaðar?,“ spurði Jens og gestir málþingisns samsinntu honum hlægjandi.

Þörf á nýrri nálgun
Að mati Jens dugar ekki að horfa eingöngu á vinnustaðinn þegar tekist er á við streitu: „Einstaklingsbundin vandamál verða ekki leyst með núverandi aðferðum sem lúta að sjónarhorni vinnumarkaðarins á streitu og kulnun fólks. Við þurfum breiðari og dýpri nálgun,“ sagði hann að lokum.

Erindi hans vakti mikla athygli og umræður sköpuðust um það hvort endurmeta þurfi hvernig fjallað er um streitu og kulnun í íslensku og norrænu samhengi yfir molasopa með kökusneið í kaffihléinu.